BIOCHEMIA WYSIŁKU FIZYCZNEGO

Od wielu lat badania zespołu biochemii i medycyny sportowej koncentrują się na diagnostyce biochemicznej i ocenie stopnia wytrenowania zawodników różnych dyscyplin sportowych, ze szczególnym uwzględnieniem parametrów równowagi pro-antyoksydacyjnej i możliwości ich zastosowania w monitorowaniu zaburzeń metabolicznych u sportowców.

Obecnie, w oparciu o wyniki i wnioski z badań współzależności zmian równowagi pro-antyoksydacyjnej z odpowiedzią immunologiczną i hematologiczną zespół realizuje projekty badawcze, które dotyczą:

1. Metabolicznej aktywności nadtlenku wodoru i tlenku azotu (reactive oxygen and nitrogen species) u osób poddawanych intensywnemu wysiłkowi fizycznemu.

2. Udziału cytokin pochodzenia mięśniowego (miokin) oraz czynników wzrostowych w procesach adaptacji mięśni szkieletowych do wysiłku fizycznego.

3.  Roli mózgowo-pochodnego czynnika wzrostu (brain-derived neurotrophic factor) w ograniczeniu spadku masy mięśniowej i siły mięśni (sarcopenia) u mężczyzn w wieku 60-70 lat.

4.  Regulacji tiolowego statusu redoks oraz syntezy mediatorów reakcji zapalnej przez zastosowanie egzogennych tioli, jak kwas alfa-liponowy i ergotioneina (projekt badawczy NN404155534).

5. Antyoksydacyjnej aktywności karnozyny w warunkach stresu wysiłkowego (projekt badawczy NR12004006, kierownik grantu prof. dr hab. W. Kopeć, Uniwersytet Przyrodniczy Wrocław).

6. Zastosowania pomiaru cytokin pro- i przeciwzapalnych we krwi w monitorowaniu treningu sportowego (projekt realizowany przy współpracy z prof. dr hab. Małgorzatą Słowińska-Lisowską z Zakładu Medycyny Sportowej i Żywienia AWF we Wrocławiu, dr Ewą Zieman z Zakładu Fizjologii AWF w Gdańsku oraz prof. dr hab. Tadeuszem Rynkiewiczem z Zakładu Teorii i Metodyki Sportu Zamiejscowego Wydziału KF w Gorzowie Wlkp.).

Doświadczenia badawcze zespołu są wykorzystywane w pracy dydaktycznej na zajęciach z biochemii, medycyny sportowej i promocji zdrowia oraz zajęciach fakultatywnych (wspomaganie ergogeniczne w sporcie) i biochemicznego koła naukowego.

TEORIA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I SPORTU; MOTORYCZNOŚĆ CZŁOWIEKA

Problematyka badawcza koncentruje się na zagadnieniu motoryczności sportowej, ze szczególnym uwzględnieniem koordynacji ruchowej i jej uwarunkowań w zależności od płci, wieku, uprawianej dyscypliny sportowej, stażu zawodniczego, obciążenia treningowego itp. Przedmiotem badań są również zagadnienia jakościowej i ilościowej struktury obciążeń treningowych, szczególnie w dyscyplinach sportowych o dużej złożoności koordynacyjnej.

Realizowane są również zagadnieniami związane m.in. z konstrukcją nowych, rzetelnych narzędzi badawczych, przydatnych w szkoleniu zawodników wybranych dyscyplin. Celem tych badań jest optymalizacja efektywności procesu szkolenia, szczególnie w dyscyplinach sportowych o dużej złożoności koordynacyjnej.

W ramach powyższego zagadnienia prowadzone są następujące badania:

–         identyfikacja zmiennych, wpływających na efektywność gry piłkarek nożnych. Weryfikacja wybranych zadań ruchowych pod względem rzetelności, trafności rozsiewu wyników, norm i znormalizowania. Ocena efektywności najlepszych zespołów piłkarskich pod względem wiodących cech modelowych,

–         badania nad strukturą rytmizacji ruchów u zawodników gier sportowych oraz kinetyką rozwoju zdolności koordynacyjnych u dzieci i młodzieży,

–         badania nad dynamiką zmian różnicowania kinestetycznego na tle cech somatycznych i poziomu zdolności motorycznych oraz określenie zdolności dozowania napięć mięśniowych kończyn górnych u sportowców i osób nietrenujących,

–         badania longituidalne nad opracowaniem testów uzdolnień ruchowych dla piłkarzy nożnych, badania całorocznej struktury obciążeń treningowych piłkarzy nożnych różnego wieku i zaawansowania sportowego oraz ocena efektywności gry piłkarzy wysokokwalifikowanych w aspekcie tzw. „modelu mistrza”. Identyfikacja cech wiodących i zmiennych zależnych.

Materiał badawczy stanowią nauczyciele wychowania fizycznego, młodzież akademicka, zawodnicy wybranych dyscyplin sportu, kobiety zawodowo uprawiające sport.

Tematy badawcze

1.        Poziom wybranych zdolności motorycznych u zaawansowanych kanadyjkarzy.

2.        Test kompleksowej oceny poziomu koordynacji ruchowej.

3.        Uwarunkowania kształtujące dominujący kierunek obrotów w różnych dyscyplinach sportu.

4.        Aktywność fizyczna a styl życia współczesnych kobiet.

5.        Aktywność ruchowa – teoria, rzeczywistość, perspektywy.

6.        Wpływ długotrwałego maksymalnego wysiłku fizycznego na poziom wybranych zdolności koordynacyjnych u mężczyzn.

7.        Informacyjne i energetyczne uwarunkowania wyniku w grach sportowych jako kryterium optymalizacji obciążeń treningowych.

8.        Uczestnictwo byłych sportowców w rekreacji ruchowej, jego wybrane uwarunkowania
i związki z innymi zachowaniami zdrowotnymi.

9.        Poziom zdolności zróżnicowania kinestetycznego i jego uwarunkowania u kobiet
i mężczyzn uprawiających lekkoatletykę na różnym poziomie sportowym.

 HISTORIA KULTURY FIZYCZNEJ

Najszerzej rozwinięty kierunek badań w Zamiejscowym Wydziale KF. Badacze-historycy kultury fizycznej są wiodącym zespołem w Polsce, świadczy o tym nie tylko pokaźna liczba publikacji ale także powstanie tzw. „gorzowskiej szkoły historyków kultury fizycznej”.

W ramach tego zespołu działa Letnia Szkoła Historyków Kultury Fizycznej (istniejąca od 1986 roku), która stanowi ogólnopolskie forum wymiany poglądów i dyskusji. Dorobkiem tych cyklicznych spotkań są wydawane drukiem prace naukowe w kolejnych tomach z serii: „Z najnowszej historii kultury fizycznej w Polsce”, które ukazują efekty działalności badawczej podejmowanej w różnych ośrodkach w kraju i za granicą.

Realizowane są dwa główne kierunki badawcze: geneza i rozwój kultury fizycznej w okresie dwudziestolecia międzywojennego, po drugiej wojnie światowej i w latach transformacji ustrojowej w Polsce oraz dzieje i aktualny stan kultury fizycznej w zbiorowościach polonijnych, zwłaszcza działalność organizacji młodzieżowych oraz ocena ich roli w zachowaniu świadomości narodowej.

Członkowie Zespołu biorą czynny udział w życiu naukowym na forum międzynarodowym. Z racji przynależności do Międzynarodowego Stowarzyszenia Historii i Wychowania Fizycznego i Sportu (ISHPES) publikują swe prace na powyższym forum. Ponadto prof. B. Woltmann jest członkiem rady ISHPES (od 1989 r.), był delegatem Polski (1979-1984) i członkiem Prezydium (1984-1989) Międzynarodowego Komitetu Historii Sportu i Wychowania Fizycznego (ICOSH), a także członkiem honorowym (od 1999 r.) Europejskiego Komitetu Historii Sportu (CESH).

Tematy badawcze

1.        Wychowanie fizyczne i sport w szkolnictwie podstawowym, średnim ogólnokształcącym i zawodowym w Polsce w latach 1945-1989.

2.        Kultura fizyczna mniejszości narodowych.

3.        Rozwój kajakarstwa w Polsce w latach 1928-2003.

4.        Rozwój sportu jeździeckiego w Polsce w latach 1945-2005.

5.        Sport wyczynowy w Polsce w okresie socjalizmu realnego lata 1957-1989.

6.        Turystyka i krajoznawstwo w polskim szkolnictwie powszechnym i średnim ogólnokształcącym w latach 1945-1989.

7.        Historia Polskiego Związku Niepełnosprawnych „Start” – szanse i bariery.

FIZJOLOGIA WYSIŁKU FIZYCZNEGO

            Badania mają na celu poznanie zmian mechanicznych i fizjologicznych właściwości mięśni szkieletowych człowieka badanych w warunkach statyki lub dynamiki. Analizowane są parametry mechaniczne mięśni (poziom siły oraz mocy i gradient ich narastania. Dodatkowa charakterystykę układu mięśniowego uzyskuje się stosując mechanomiografię (fonomiografii) i elektromiografię. Ocena procesu adaptacji organizmu do wysiłku fizycznego uwzględnia wpływ wieku i płci na czynności mięśni szkieletowych.

Szerokie badania dotyczą wpływu starzenia się mężczyzn na wydolność fizyczną,
a w szczególności na cechy układu mięśniowego. Poszukiwane są związki występujące pomiędzy wybranymi wskaźnikami siły i wydolności anaerobowej w różnych grupach wiekowych, oraz wpływ stosowania różnych typów treningu (zwłaszcza metody inercyjnej) na organizm ludzi różnych grup wiekowych w zależności od poziomu aktywności fizycznej.

Podjęto również badania związane z zastosowaniem akcelerometrii do oceny postawy ciała dzieci, a w szczególności oceny wskaźników asymetrii badanych podczas różnych form lokomocji oraz w badaniach wielopłaszczyznowej analizy ruchu kręgosłupa w warunkach dynamiki, z uwzględnieniem stopnia kompensacji na podstawie wybranych wskaźników asymetrii postawy.

Tematy badawcze

1.        Charakterystyka właściwości mechanicznych różnych grup mięśniowych u osób w różnym wieku, w zależności od stanu wydolności oraz aktywności fizycznej.

2.        Wykorzystanie akcelerometrii do badania funkcjonalnego kręgosłupa.

3.        Fizjologiczne uwarunkowania ruchów lokomocyjnych u osób o różnym poziomie funkcjonalnym układu mięśniowego.

4.        Aspekty fizjologiczne gry w piłkę nożną kobiet.

5.        Skuteczność treningu inercyjnego u kobiet i mężczyzn w różnym wieku.

6.        Narastanie siły i relaksacja w mięśniach zginaczach oraz prostownikach stawów łokciowego i kolanowego podczas dowolnych skurczów izometrycznych u młodych mężczyzn.

7.        Wydolność beztlenowa fosfagenowa dzieci i młodzieży trenujących różne konkurencje sportowe.

8.        Monitorowanie procesu treningowego oraz dyspozycji sportowej wioślarzy.

9.        Wpływ wybranych antyoksydantów roślinnych na redukcję stresu oksydacyjnego indukowanego intensywnym wysiłkiem fizycznym u zawodników uprawiających wioślarstwo.

EKOLOGIA, OCHRONA ŚRODOWISKA, REKREACJA

Badania bioindykacyjne prowadzone w różnych regionach Polski są wykorzystywane do oceny ich walorów przyrodniczych i zdrowotnych. Na tej podstawie typowane są obiekty do objęcia ochroną oraz wskazywane miejsca odpowiadające wszystkim wymaganiom stawianym przed obiektami przydatnymi dla aktywnego wypoczynku, rekreacji i treningu sportowego. Tymi samymi metodami wskazywane są również obszary, bądź ich fragmenty, silnie odkształcone lub zdegradowane, wymagające renaturyzacji oraz działań zabezpieczających przed dalszą dewastacją.

         W zakresie nauk przyrodniczych prowadzone są badania o znaczeniu ogólnopolskim i międzynarodowym. Z inicjatywy pracowników Zespołu nauk przyrodniczych utworzono Drawieński Park Narodowy, Barlinecko-Gorzowski Park Krajobrazowy, Obszary Chronionego Krajobrazu, kilka rezerwatów przyrody, a wśród nich ornitologiczny rezerwat „Słońsk”, który został przekształcony w Park Narodowy „Ujście Warty”. Wśród wielu ważnych działań twórczych jest także przyjęty projekt „Wzorcowej sieci korytarzy ekologicznych”. Powyższe osiągnięcia w zakresie ochrony przyrody zostały włączone do europejskiego systemu „Natura 2000”.

Ponadto od 2005 roku na realizowana jest umowa z Polskim Górnictwem Naftowym
i Gazownictwem S.A. w Warszawie z siedzibą w Zielonej Górze na wykonanie pracy naukowo badawczej pt. Lichenoindykacyjna ocena oddziaływania wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego na przyrodę ożywioną środkowej części Puszczy Noteckiej. W ramach tej umowy zostanie m.in. przeprowadzona pełna inwentaryzacja (jakościowa i ilościowa) porostów naziemnych i nadrzewnych w rejonie przyszłego oddziaływania przemysłu oraz analiza chemiczna zawartości siarki w plechach wytypowanych gatunków porostów.

Tematy badawcze

1.        Bioindykacyjny monitoring środowiska przyrodniczego dla potrzeb turystyki, rekreacji i ochrony przyrody.

2.       Ocena walorów przyrodniczych i ich zagrożeń wybranych fragmentów Ziemi Lubuskiej, rejonu Borów Tucholskich i innych części Polski Północno-Zachodniej, ze szczególnym uwzględnieniem terenów chronionych, regionów turystycznych i rekreacyjnych poprzez wykorzystanie w znaczącym stopniu metod bioindykacyjnych.

3.        Inwentaryzacja lichenologiczna wybranych fragmentów Polski Północno-Zachodniej.

Podstawowym celem wzajemnie uzupełniających się zadań było rozpoznanie składu florystycznego porostów na terenach określonych w treści zadań oraz wykorzystanie uzyskanych danych w ocenie warunków aerosanitarnych. Z kolei na podstawie tych ocen podejmowanie prób określenia przydatności terenów dla celów turystyki, rekreacji, wypoczynku itp.

Do najważniejszych osiągnięć poznawczych zaliczyć należy wstępne rozpoznanie stanu lichenoflory Leśnego Kompleksu Promocyjnego „Bory Lubuskie”, w tym szczegółowo porostów naziemnych w rezerwacie „Mierkowskie Wydmy” oraz analizę kierunków ich przemian i zagrożeń. Odkrycie nowych na terenie Polski Zachodniej stanowisk rzadkich i cennych gatunków porostów, m.in. z rodzaju Usnea, Bryoria oraz Flavoparmelia caperata, Diploschistes muscorum oraz ocenę walorów przyrodniczych fragmentów Puszczy Noteckiej w rejonie kopalni ropy naftowej (Goszczanowo, Lubiatów, Mierzyn).

ANATOMIA; NEUROANATOMIA

            Prowadzone badania laboratoryjne mają na celu ustalenie organizacji ośrodków i dróg nerwowych pnia mózgu, móżdżku i rdzenia kręgowego, włączonych w mechanizm kontroli ruchu i równowagi, odruchy optiokinetyczne i przedsionkowo-oczne (m.in. jądra tworu siatkowatego, jądra przedsionkowe, jądra mostu).

Wieloletnie badania prowadzone są w celu wykazania możliwość istnienia jeszcze innych połączeń, mający potwierdzić projekcje istniejące i ustalić topografię neuronów w ośrodkach włączonych w sterowanie ruchem, przede wszystkim tych, które stanowią stacje pośrednie dla impulsów domóżdżkowych. Dotychczasowe badania kolateralnych projekcji do płacika przypośrodkowego móżdżku zostaną poszerzone o badania międzypłacikowych
i śródpłacikowych projekcji, w pierwszej kolejności z jąder mostu, jądra oliwy dolnej, jądra nerwu trójdzielnego, ale również i innych ośrodków związanych ze sterowaniem ruchem.

            Wyniki badań będą dokumentowane publikacjami, wystąpieniami na konferencjach, w końcu pracami habilitacyjnymi. Część zabiegowa eksperymentu wykonywana jest w Zakładzie Neurobiologii AWF w Poznaniu.

Tematy badawcze

1.        Hodologia ośrodków nerwowych w pniu mózgu, rdzeniu kręgowym i móżdżku związanych z regulacją postawy ciała i sterowania ruchem. 

2.      Aferentacje z niektórych jąder mostu, jąder nakrywki mostu, jądra oliwy, jądra nerwu trójdzielnego, jądra „k” jąder smukłych klinowatych do kory móżdżku u królika. Badania metodą fluorescencyjną.
 

3.        Organizacja połączeń aferentnych ośrodków ruchowych pnia mózgu z korą tylnego płata móżdżku u królika. Metoda wstecznego transportu aksonalnego przy użyciu znaczników fluorescencyjnych.

4.        Wpływ wysiłku fizycznego na zachowanie się neuropeptydu Y, leptyny oraz innych wybranych parametrów hormonalno- metabolicznych u sportowców.

5.        Morfologiczne uwarunkowania powodzenia w sporcie wioślarskim.
 

6.        Wpływ ćwiczeń rozciągających mięśnie stawu biodrowego na postawę ciała dzieci w wieku 10-12 lat.

SPRAWNOŚĆ FIZYCZNA, ROZWÓJ BIOLOGICZNY, STATUS SPOŁECZNOEKONOMICZNY

Realizowany projekt jest próbą diagnozy stanu biologicznego, sprawności motorycznej i wyników kształcenia dzieci województwa lubuskiego. Powiązanie czynników społeczno-ekonomicznych i biologiczno-motorycznych pozwoli zweryfikować poglądy o ich  wpływie np. na wyniki kształcenia. 

Przesłanką do podjęcia badań były wyniki sprawdzianów kompetencji w szkołach podstawowych, których wyniki okazały się jednymi z najsłabszych w kraju. Ustalenie przyczyn tego zjawiska, w powiązaniu z diagnozą stanu rozwoju biologicznego, sprawności fizycznej dzieci i uwarunkowań społeczno-ekonomicznych rodziny, pozwoliłoby opracować program naprawczy. W perspektywie kilkuletniej prowadzone badania pozwoliłyby monitorować zmiany po wprowadzeniu programów profilaktyczno-kompensujących, jak też ocenić rzeczywiste korzyści regionu w związku z wykorzystaniem funduszy europejskich.

Tematy badawcze

1.        Społeczno-ekonomiczne uwarunkowania rozwoju biologicznego, sprawności fizycznej i wyników kształcenia dzieci województwa lubuskiego. 

2.       Styl życia osób związanych z kulturą fizyczną i jego wybrane uwarunkowania.